YAŞAM BULGULARI
Hayati belirtiler olarak adlandırılan yaşam bulguları vücudun fizyolojik olarak normal işleyişinin dışarıdan ölçülebilmesidir. =Yaşam bulgularının izlenmesi:
**normal dışı durumların belirlenmesi,
**vücut fonksiyonlarında gelişen değişikliklere göre uygun tedavinin zamanında belirlenmesi,
**gelişen durumlara uygun hemşirelik bakımının belirlenmesinde önemlidir.
Yaşam bulguları;
1- Solunum,
2-vücut sıcaklığı,
3-kan basıncı
4-nabızdan oluşur .
Sağlık durumunun temel göstergelerindendir.

YAŞAM BULGULARININ ÖNEMİ
Yaşam bulgularının ölçülmesi, hastanın sağlık durumunun izlenmesi ve sorunların *erken tanımlanmasında* hızlı ve *etkili bir yöntemdir.
Bireyin *fizyolojik işlevlerini değerlendirmek için yaşam bulgularını belirli aralıklarla takip etmek gerekir.
Yaşam bulgularının değerlendirilme sıklığı, hastanın sağlık durumuna, yapılan işlemlere ve*doktor istemine* göre değişir.
Yaşam bulguların ölçülmesi, değerlendirilmesi ve kayıt edilmesi* hemşirenin* sorumluluğundadır.
YAŞAM BULGULARININ DEĞERLENDİRİLMESİNİ GEREKTİREN DURUMLAR:
•Hasta kabulünde, *muayeneye hazırlarken,
•Cerrahi işlem öncesi ve sonrası (sıklık artar),
•Tanı işlemlerinden *önce ve* sonra,
•Kalp ve solunum sistemini etkileyen* ilaçların uygulamasından* önce ve *sonra,
•Hastanın durumunda *ani bozulma olduğunda,
•Yaşam belirtilerini etkileyebilecek girişimlerden *önce ve *sonra,
•Hasta kendisinde bir* farklılık hissettiğinde.

YAŞAM BULGULARI IZLENIRKEN;
1-ölçülen bulgunun normal sınırlarına,
2-hastanın tıbbi öyküsü ve kullandığı ilaçlarına,
3-belirtilen değişiklikleri oluşturan çevre koşullarına,
4-ölçüm aletlerinin doğruluğu ve doğru ölçüm kriterlerine dikkat edilmelidir

YAŞAM BULGULARINI ETKILEYEN FAKTÖRLER
a) Yaş
b) Cinsiyet,
c) Fiziksel aktivite
d) Günlük döngü
e) Emosyonel durum
f) Çevre
g) İlaçlar
h) Diğer şeklinde açıklanabilir

**SOLUNUM**

SOLUNUM SISTEMI VE SOLUNUM SÜRECI
*“İlk soluk alma” doğan her bebek için hayatidir ve bebeğin canlı olup olmadığını belirler.
*insanlar solunuma ilişkin bir sorun gelişmedikçe bilinçli olarak solunumun farkında değildir.
*Hava ya da *oksijen en temel fizyolojik insan gereksinimidir.
*insan yaşamı,* oksijenin vücut hücrelerine ulaşması ve hücrelerden de *karbondioksitin uzaklaştırılmasına bağlıdır.
*Vücutta bu değişimi solunum sistemi sağlar.

SOLUNUM SISTEMININ BAŞLICA ORGANI AKCIĞERLERDIR.
*AKCİĞERLER:
1- bronş,
2- bronşiyoller,
3- alveoller
4- hava keseciklerinden oluşur.

Solunum, nefes almakla başlayan, organizmanın oksijeni kullanıp karbondioksit vermesini kapsayan bir süreçtir.
Solunum süreci iki farklı aşamada gerçekleşir:
a) Dış Solunum:
*Atmosfer ve *akciğerler arasında gerçekleşir.
* Dış solunumda *solunum ve *dolaşım sistemi aracılığı ile oksijen kana verilir, *karbondioksit ise organizmadan atılır.

b) İç solunum:
*Doku solunumu olarak da adlandırılır.
*Hücresel düzeyde gerçekleşir.
*Hücreler ve kan dolaşımı arasında oksijen karbondioksit alış-verişi gerçekleşir.

*RESPİRASYON: *İnspirasyon ve *ekspirasyon olarak 2 ye ayrılır.
İNSPİRASYON (SOLUK ALMA)
*akciğerlere hava çekilmesidir ve aktif bir süreçtir.
*İnspirasyon sırasında *diyafram* kasılarak *alçalır ve göğüs boşluğunun *dikey boyutunun *hacmi artar.

EKSPİRASYON (SOLUK VERME)
* akciğerlerdeki havanın dışarı atılması olayıdır ve pasif bir süreçtir.
* İnspirasyon sırasında* kasılmış olan *diyafragma* gevşeyerek *yükselir ve göğüs boşluğunun *hacmi azalır

NORMAL SOLUNUMUN GERÇEKLEŞMESİ İÇİN:
*Atmosferde yeterli *oksijen bulunmalı
*Respiratuar sistem *tam fonksiyon görmeli
*Solunumu kontrol eden kaslar ve sinirler sağlıklı olmalı
*Kanın oksijen ve karbondioksiti değiştirmesi için geniş bir akciğer yüzeyi bulunmalı
*Oksijen ve karbondioksitin değişebileceği kapiller bir yapı olmalı
*Oksijeni kullanabilen ve karbondioksiti atan *sağlıklı hücresel yapı olmalı
*Bir taşıma sistemi (*kan) ve bir *taşıyıcı (*hemoglobin) bulunmalı
*Solunum hızı ve derinliği, beyin sapında *medulla oblangata’da* bulunan ‘’solunum merkezi’’ tarafından kontrol edilir.
*soluk alma istem dışı gerçekleşen bir olaydır
*Solunum istemli olarak da kontrol edilebilir.
* istemli solunum sırasında *serebral korteksin motor bölgesinden çıkan *uyarılar solunum merkezini kontrol eder. *Böylece birey şarkı söylerken, konuşurken solunumunu otomatik olarak kontrol eder.

SOLUNUM ÖZELLİKLERİ VE SOLUNUM TİPLERİ

a) Solunumun Özellikleri
**Solunum Hızı:
-Solunum hızı yaşa bağlı olarak değişir.
-Yenidoğan’ın solunum sayısı dakikada *30-35’*dir.
-Yetişkin bir bireyin ise solunum sayısı dakikada *16-20’*dir.

**solunum hızını azaltan durumlar=
-Aşırı dozda narkotik ve analjezik ilaçların alınması,
-bazı hastalık durumları (üremi, diabet koması,
intrakranial kanamalar) solunum hızını azaltır.

**solunum hızını arttıran durumlar=
Yüksek ateş, ağrı,anksiyete, uzun süre sigara içme ise solunum hızını arttırır.

**Solunumun Derinliği:
-Göğüs duvarı hareketlerinin gözlenmesi ile solunumun derinliği değerlendirilir.
-Normal derinlikte bir solunum ile (bireysel farklılıklar olabilir) -değişen hava miktarı ortalama 500 cc (tidal volüm)’dir.
-Normal bir solunumda diyafragma 1 cm yükselir, kaburgalar 1,5-2.5 cm öne doğru çıkar.
-Solunum derinliği, alınan hava miktarının normalin altında veya üstünde oluşuna göre derin veya yüzeyel olarak tanımlanır

**Solunum Ritmi
İnspirasyon ve ekspirasyondaki düzeni gösterir.
Normal solunum aralıkları düzenlidir.

*Solunum ritminin düzenli olmasına regüler, düzenli olmamasına İRREGÜLER SOLUNUM denir.*

**SOLUNUMUN TİPLERİ

*EUPNE : Normal, kolay ve* sessiz olarak soluk alıp vermeye denir.
POLİPNE VEYA TAŞİPNE: Solunum sayısının *24/dkdan fazla olması.
BRADİPNE: Solunum sayısının dakikada* 10’ un altına düşmesidir.
HİPERPNE: Solunum derinliğinin *artması.
HİPOPNE: Solunum derinliğinin *azalması.
APNE: Solunumun geçici olarak *durmasıdır. Solunumun kalıcı olarak durmasına ise *solunum arresti* denir.
HİPERVENTİLASYON: Solunum hızı ve derinliğinin *birlikte artması
HİPOVENTİLASYON: Solunum hızı ve derinliğinin *birlikte azalması.
DİSPNE: *Nefes darlığı
CHEYN-STOKS SOLUNUM: Solunum hızı ve derinliğinin* artması sonra *düşmesi ve *apne nin ortaya çıkmasıdır.
Bu tip solunum aynı zamanda** ölümün **de habercisidir.
KUSMAUL SOLUNUM: Solunum *anormal biçimde derinleşmiştir. Ancak *düzenlidir. **Diyabetik ketoasidozda**görülür.
BİOT SOLUNUM: *Takipne, *apne periyodik ve *düzenli olarak birbirini izler.* Biot solunumdaki değişim kandaki *oksijen konsantrasyonu ile ilgilidir. *Kafa travmaları, *menenjit ve *ensefalitlerde* görülür.
Solunumun normalin dışında olması aşağıdaki durumların ortaya çıkmasına yol açar.
ANOKSi: Yerel ve genel olarak *oksijenin tamamen* yokluğudur.
HİPOKSİ: Hücre ve dokularda yeteri kadar *oksijenin olmaması, *oksijen yetersizliği.

SOLUNUMU ETKİLEYEN FAKTÖRLER
1. Egzersiz:* Egzersiz ile metabolizma *hızlanır.
*Buna bağlı artan oksijen miktarını karşılamak amacıyla solunum sayısı ve derinliği *artar.
2. Akut ağrı: Sempatik sinir sistemini uyararak solunumun sayı ve derinliğinin *artmasına sebep olur.
3. Anksiyete: Sempatik sinir sistemini uyararak solunumun sayı ve derinliğinin *artmasına sebep olur.
4. Sigara: Plevra zarında *genişlemeye neden olarak oksijenin difüze olmasını önler ve dolayısıyla *solunum sayısı* artar.
5. Vücut pozisyonu: Eğilme ve çömelme durumunda solunum hareketleri* bozulur.
6. İlaçlar: *Morfin gibi bazı *ilaçlar solunum merkezini *deprese ederek solunum sayısında *yavaşlamaya neden olur.
7. Beyin travması: *Solunum merkezini etkiler, *solunum hız ve derinliği *azalır.
8. Vücut sıcaklığı: Metabolizmayı arttıran her *0.6’lık ısı artışı solunum hızında dakikada *4 sayı artmaya sebep olur

SOLUNUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ
*Solunum hızı, nabız sayma işleminin hemen arkasından, hastaya hissettirilmeden sayılmalıdır.
*Bu nedenle, nabız saymak için kola pozisyon verilir,
*nabız sayılır ve *beklemeden solunum hızı sayılır.
*Solunumun değerlendirilmesinde amaç solunum *hızını, *ritmini ve *derinliğini değerlendirmektir.
Gerekli malzeme: Saniyeli saat, kağıt, kalem

İŞLEM BASAMAĞI
1.* Malzemeleri hazırla.
Ölçümün doğru yapılabilmesi için malzemelerin tam olması gerekir.
2. *Ellerini yıka.
-Mikroorganizmanın yayılmasını engeller.
3. -Hastanın egzersiz, yorgunluk, yemek yeme durumunu değerlendir.
-Doğru ölçüm yapabilmek ve doğru sonuç elde etmek için hasta değerlendirilmelidir.
-Hastanın işlem öncesi yemek yemesi, sinirlenmiş olması, egzersiz yapmış olması solunum sayısını arttırır.
4. *Hastaya pozisyon ver. Abdominal bölgenin ya da göğüs kafesi hareketlerinin görülebilir olmasına dikkat et.
-Hastanın üzerinin kalın örtülerle kapalı olması, göğüs ya da karın iniş-çıkışlarının görülmesini engeller.
5. *Göğüs iniş çıkışları rahatça görüldükten sonra saatin saniye göstergesini kontrol et. Solunumu saymaya başladığın değeri unutma.
*Her inspirasyon (soluk alma) ve ekspirasyon (soluk verme) periyodunu bir* respirasyon (solunum) olarak kabul et. *Solunum ritmi düzenli ise *30 saniye sayıp 2* ile çarparak dakikadaki solunum sayısını hesapla.
*Solunum ritminin düzensiz olduğu durumlarda, *yenidoğan ve *çocuklarda solunumu *1 dakika say*.
-Göz ile saat ibresi takip edilirken bir taraftan da solunum sayılmalıdır.
6.* Solunum hızı sayıldıktan sonra, solunumun derinliğini de gözle.
* Normal bir solunumda diyafragma *1 cm yükselir,* kaburgalar *1,5-2.5 cm* öne doğru çıkar.
Solunumun değerlendirebilmesi için, *hız, *derinlik ve *tipinin belirlenmesi gerekir.
-Bu bulgular özellikle solunum ve dolaşım sistemi hastalıklarının belirlenmesinde önemli bulgulardır.
7.* Hastaya rahat edebileceği bir pozisyon ver.
8.* Malzemeleri ortamdan uzaklaştır.
9.* Ellerini yıka.
-Mikroorganizmanın yayılmasını engeller.
10. *İşlemi kayıt et. Anormal bulguları değerlendir ve gerekli uygulamaları yap.
-Yasal olarak yazılı kaynak sağlar. Bulgular, tedavinin planlanması, sürdürülmesi ya da değiştirilmesi için önemlidir.